De Tilburgse gemeenteraad heeft op 10 november ingestemd met de begroting voor 2012-2015. Een ongekende bezuinigingsopgave van 50 mln€ structureel per 2015 is hierin verwerkt. Dit, bovenop de al in 2011 ingeboekte bezuiniging van ca 23 mln€.

Heftig dus. Het was een heel traject dat ons hier heeft gebracht. We hopen de juiste keuzes te maken voor de toekomst van Tilburg. Een grote verantwoordelijkheid, die we naar eer en geweten hebben ingevuld. Nu de hamer is gevallen, dank ik iedereen die heeft meegewerkt aan Tilburg bezuinigt, de stadsdebatten, de voorbereiding van de raadsdebatten en de samenstelling van de begroting. De begroting is weliswaar op een paar punten geamendeerd (in tegenstelling tot vorig jaar), maar de hoofdmoot is overeind gebleven. Er staat een solide begroting, een helder toekomstbeeld en een nieuwe planning & control visie waarmee we het toekomstbeeld willen realiseren.

Laten we ons best doen de komende tijd mooie dingen mogelijk te maken in Tilburg!

Onderstaande tekst uitgesproken tijdens begrotingsbehandeling Tilburg, 7-11-2011

Mijnheer de voorzitter, geachte raadsleden,

Ik wil de fractievoorzitters hartelijk danken voor hun inbreng in eerste termijn. Inhoudelijk kritisch, vragen stellend en stellingen deponerend; precies zoals het in deze politieke arena moet werken.

Met hun eerste termijn hebben de fractievoorzitters gereageerd op de Programmabegroting 2012 zoals voorbereid en voorgesteld door het college. Dat de reacties op sommige punten ver uit elkaar liggen is een logisch gegeven. De materie is complex en verschillende politieke inzichten zorgen voor andere opvattingen. In mijn eerste termijn zal ik ingaan op enkele opgeworpen vragen en stellingen. Staat u mij toe om eerst in te gaan op het proces dat ons tot op de dag van vandaag heeft gebracht.

Gedurende het afgelopen jaar zijn college en raad meerdere keren met elkaar in debat gegaan over de enorme bezuinigingsopgave die voor ons ligt. En niet alleen met de raad, maar ook met de inwoners van onze gemeente tijdens de Stadsdebatten. Fysiek in de bibliotheek, wijkcentrum de Heyhoef en in Udenhout, maar ook via de Tilburgse Koerier en via internet.
Veel van de maatregelen zijn dus eerder besproken voordat zij hun weg hebben gevonden in de Programmabegroting.

Als college staan wij achter deze Programmabegroting.
Zoals u weet biedt dit college een breed spectrum aan politieke opvattingen, en u zult begrijpen dat niet elk begrotingsvoorstel zonder slag of stoot is aangenomen. Er is op meerdere punten discussie gevoerd en deze dialogen waren niet altijd in een dag afgerond. En dat is prima: het gaat ergens over!

De begroting- en bezuinigingsvoorstellen grijpen diep in de Tilburgse samenleving, laat dat voor iedereen duidelijk zijn. Daarom kost het tijd om tot een vergelijk te komen. Ik ben dan ook blij dat we tijdig zijn gestart met dit proces, en ons nu bevinden aan het einde van een intensief jaar waarin bezuinigingen het beeld hebben bepaald, maar waarin de blik telkens vooruit gericht was.

Ondanks de verschillen blijkt in de eerste termijn ook dat alle/vrijwel alle partijen eensgezind zijn in hun visie dat er nu fundamentele keuzes moeten worden gemaakt. Willen we het hoofd bieden aan deze financieel slechte tijden en komen tot een sluitende begroting dan zijn ingrijpende maatregelen nodig. Ik zal daar later op terugkomen.

Prinsjesdag

Voorzitter,
Op 14 september presenteerde het college de Programmabegroting 2012. Deze stond in het teken van flinke bezuinigingen. In 2012 ruim € 20 miljoen oplopend tot ca € 49 miljoen in 2015. Bij het vaststellen van de Programmabegroting hebben we meteen duidelijk gemaakt dar er een flinke slag om de arm moest worden gehouden vanwege Prinsjesdag en mogelijke beleidsvoornemens van het kabinet, waar we pas bij de septembercirculaire kennis konden nemen van de financiele consequenties voor Tilburg. Bovendien bevinden wij ons midden in een Eurocrisis. U leest de berichtgeving hierover elke dag in de krant.

Helaas werd de angst over de Septembercirculaire bewaarheid. De meerjarige sluitende begroting – met zelfs een klein overschot – zoals vastgesteld in september is bij de actualisering van de Programmabegroting veranderd in een tekort van ca € 4,7 miljoen in 2015. Een tekort waar op dit moment dus nog geen oplossing voor is. Zoals het er nu voor staat, komt dit bedrag dus bovenop de bezuinigingsopgave van bijna € 50 miljoen in 2015.

Het verhaal van minister Jan Kees de Jager tijdens Prinsjesdag was somber, maar realistisch. We geven in Nederland dag in, dag uit, meer uit dan er binnenkomt. Hoewel het kabinet stevig ingrijpt, stijgt de staatsschuld ook in 2012 met ca € 50 miljoen per dag! Dit kan niet goed blijven gaan, dus vandaar dat er drastisch moet worden bezuinigd. Op landelijk niveau wordt de komende jaren in totaal ca € 18 miljard bezuinigd.

Aan de economische en dus ook financiële onzekerheid komt voorlopig geen einde. De problemen in de Eurozone zorgen al weken voor headlines, groei van de wereldhandel neemt af en fluctuerende aandelenkoersen zorgen voor onrust.
In het halfjaarlijkse rapport over de financiële stabiliteit van Nederland van de Nederlandsche Bank wordt gesproken over een ‘zorgwekkende ontwikkeling’. De toezichthouder ziet maar weinig lichtpuntjes. De kredietcrisis is “geëscaleerd”, de economie herstelt niet, de banken lopen een steeds groter financieel risico en ook de positie van Europese overheden verslechtert in hoog tempo.

Nederland heeft het zwaar. We moeten alle zeilen bijzetten, om maar in de nautische termen te blijven van onze minister van Financiën, en proberen het schip op koers te houden. Maar wat geldt voor het Rijk, geldt ook voor regionale en lokale overheden en semi-overheden. Als het regent in Den Haag houden wij het dus niet droog.

De komende jaren staat onze gemeentelijke begroting dan ook onder druk. De onzekerheid houdt aan, ook door het verplaatsen van rijks- of provinciale taken naar gemeenten. Ik noem de decentralisaties in de jeugdzorg, de awbz en de wet werken naar vermogen. Het Rijk is van mening dat gemeenten deze taken efficiënter zullen uitvoeren. Daar ben ik het mee eens, maar de effecten zijn nog moeilijk in kaart te brengen. Door deze decentralisaties neemt het budget van gemeentelijke taken toe met ruim 8 miljard euro. Wat betekent dit voor onze begroting? En welke risico’s komen mee met de nieuwe taken en verantwoordelijkheden?
Om dat duidelijk te krijgen hebben we vanuit de 100.000+ gemeenten een brandbrief gestuurd aan de ministers van Binnenlandse Zaken en Financien. We stellen o.a. aan de regering voor om een stresstest voor gemeentelijke begrotingen te laten ontwikkelen en uitvoeren. Is onze begroting bestand voor wat er op ons af komt? In dezelfde brief vragen wij hulp om de oplopende financiële risico’s het hoofd te kunnen bieden die ontstaan door bezuinigingen en het toebedelen van meer taken.

Ons derde punt richt zich op de discussie over de op handen zijnde herverdeling van het gemeentefonds. Naar onze mening is nu niet het moment om daarover te debatteren, ongeacht de vraag of een herverdeling wenselijk is.
Wacht daarmee, tot we met z’n allen in rustiger vaarwater terechtkomen en voorkom verdere instabiliteit van de gemeentebegrotingen!

Grondexploitatie
Voorzitter,
Naast de bezuinigingsopgave in onze begroting is er sprake van flinke financiële risico’s in de grondexploitatie. De economische crisis zorgt voor vraaguitval op onder meer de huizen- en kantorenmarkt. Kijk maar in een willekeurige straat in Tilburg en u ziet huizen die langer te koop staan dan de eigenaar ooit gedacht had. De huizenmarkt zit op slot. Ook de tijdelijke verlaging van de overdrachtsbelasting heeft niet het effect teweeg gebracht waar we met z’n allen op hadden gehoopt.

Wat voor woningen geldt gaat ook op voor de kantorenmarkt. Gebruikers van panden moeten, ingegeven door slechte economische omstandigheden, personeel ontslaan. Minder personeel betekent minder kantoormeters. Ook wordt er steeds meer gewerkt met flexplekken. Het nieuwe werken zorgt voor fors lagere aantallen vierkante meters.
Vastgoedeigenaren zitten in een lastig parket met de leegstaande kantoorruimte. Ze kunnen en/of willen niet afschrijven op hun portefeuille, en wij als overheid hebben maar weinig middelen om ze hierbij te helpen, of hiertoe te “dwingen”.

De geschetste ontwikkeling betekent natuurlijk ook dat wij als gemeente ook kritisch moeten kijken naar onze planvorming. U heeft vorige week nog in het Brabants Dagblad kunnen lezen over de situatie op onze kantorenmarkt. Volgens Rene Klotz, voorzitter van de vakgroep NVM Business, stevenen we af op een behoorlijke overprogammering. Er staat nu al veel leeg, dus bijbouwen heeft geen zin, aldus Klotz.

Een terechte opmerking, maar wel een die een belangrijke kanttekening behoeft. Ja, wij moeten goed kijken wat er de komende jaren gebeurt aan kantoorontwikkeling in Tilburg. We zijn een relatief kleine speler in kantorenland, dus we moeten scherp zijn in onze keuzes. Misschien dat bepaalde plannen niet of in afgeslankte vorm doorgang vinden.

Maar er bestaat vanuit de markt zeker nog wel behoefte aan kantoorruimte. Alleen moet er maatwerk plaatsvinden. Meer aansluiten bij de vraag van de eindgebruiker. Daarom acht het college de ontwikkelingen in de Spoorzone en op de Kempenbaan ook nu kansrijk.

De stagnatie op de woning- en kantorenmarkt is direct merkbaar voor gemeenten en dus ook in Tilburg. Minder verkoop van grond betekent dat er een tekort ontstaat op de grondexploitatie. Een tekort dat toeneemt.
De recente actualisering van de gehanteerde uitgangspunten bij de Vastgoedmonitor 2012 laat zien dat er ten opzichte van maart, toen de VAMO werd opgesteld, sprake is van een verdere afname van het resultaat met € 4,1 mln.
Hierdoor stijgt het tekort, zoals uit de Vastgoedmonitor 2012 blijkt, naar € 68,7 miljoen. De optimalisatievoorstellen twv € 55 miljoen worden uitgevoerd of worden in uitvoering gebracht. Het betekent wel dat de prognose voor het langjarig tekort binnen de grondexploitatie oploopt van maximaal € 10 miljoen naar maximaal € 14 miljoen.

Het is goed om hier het uitgangspunt te herhalen dat we werken met een gesloten grondexploitatie. In gewone mensentaal: je eigen broek ophouden. Helaas is de realiteit weerbarstiger. Bij de jaarrekening 2011 van het grondbedrijf wordt bekeken of er een beroep op de Algemene Middelen moet worden gedaan. Dit is afhankelijk van eventuele economische progressie en onder de voorwaarde dat er geen verdere vertraging in projecten wordt opgelopen en huidige grondprijzen in stand kunnen worden gehouden.

Aan de andere kant moeten we niet vergeten dat in de ‘vette’ jaren ons grondbedrijf zeer veel geld opleverde. Dit kwam, door jaarlijkse taakstellende afdrachten, ten goede van de Algemene Middelen en de resultaten ziet u nog elke dag om u heen in onze gemeente.

Er zijn dus veel indicatoren die de hoogte van het tekort bepalen. Indicatoren waar we niet altijd invloed op hebben.
Maar we hoeven er niet omheen te draaien dat de grondexploitatie een groot potentieel risico met zich meebrengt.
Dit is in een recente publicatie van Deloitte ook zo genoemd. Alleen zijn die gegevens in diverse publicaties behoorlijk uit hun verband gerukt en zou Tilburg ineens in het strafbankje zitten als een potentiële art.12 gemeente! Van die aanname klopt helemaal niets, en deze is inmiddels ook herroepen.
Een gemeente met een artikel 12-status word je pas als er een structureel slechte financiële situatie is ontstaan en je reserves ook niet toereikend zijn om de problemen op te lossen. Laat duidelijk zijn: dat is dus in Tilburg absoluut niet aan de orde!

Want ondanks alle malheur presenteren wij een gezonde begroting.

Zegeningen

Ik sta hier niet om een preek over u uit te storten over hel en verdoemenis.

Wij doen het hier namelijk helemaal niet zo slecht. En daar mogen we ons meer bewust van zijn. Zoals u mogelijk weet heb ik een Indische achtergrond. Eten is in onze cultuur enorm belangrijk. Het is veel meer dan het consumeren van voedsel. Het is een ritueel, een moment van samenkomst van de mensen die je lief hebt. In mijn jeugd gingen wij regelmatig bij mijn grootouders eten. En elke keer voordat we aan de maaltijd begonnen telde mijn opa alle gerechten om ons te laten zien wat er allemaal op tafel stond. Hiermee telden we onze zegeningen, want wat er stond was altijd meer dan voldoende.

Deze les, wees blij met wat je hebt, draag ik altijd bij me. Het helpt mij ook in mijn huidige baan. Want laat het duidelijk zijn: het gaat niet slecht met Tilburg. Het is misschien sober, maar zeker niet somber.

Vorige week hebben wij nog in de commissie modern bestuur gedebatteerd over het voordelige Najaarsbericht van € 37,2 miljoen. We zitten midden in het oog van een financiële storm en dan is elke meevaller van grote waarde. Door dit bedrag weg te zetten in de RGI kiezen we voor zekerheid, want we moeten verstandig omspringen met het geld.

Voor sommigen klinkt dit misschien als te voorzichtig, maar ik ben liever voorzichtig dan onverstandig. De neiging bestaat misschien om het geld uit te geven of de bezuinigingen te verzachten.
Ik zal eerlijk zijn, ik begrijp het natuurlijk wel. Natuurlijk bezuinig ook ik liever niet, maar ik realiseer me: het is absoluut noodzakelijk dat de begroting op orde komt. We zullen dit bedrag nog hard nodig hebben in de toekomst.

De komende jaren is het credo: sparen in plaats van uitgeven. Ik was vandaag te gast bij de leerlingen van groep 8 van basisschool Stelaertshoeve in het kader van ‘De landelijke week van het geld.’ Doel van de week is om basisschoolleerlingen te leren omgaan met geld. Als wethouder Financiën was ik gevraagd ik een gastles te geven. Een erg leuke ervaring met opvallende resultaten. De kinderen moesten ene vragenlijst invullen waarbij werd gevraagd of ze een bepaald bedrag wilden uitgeven of sparen. Voor sparen was een duidelijke meerderheid te vinden (en dat je als financiële ruimte hebt dat dan ook moet benutten).

Er was zelfs een leerlinge, Fleur, die op alle vragen zeer behoudend invulde. Volgens de test was zij een echt spaarvarken. Volgens mij heb ik mijn opvolger als wethouder Financiën gevonden!

Bezuinigingen

Voorzitter,
Volgend jaar moet er ruim 20 miljoen worden bezuinigd, oplopend tot 49 miljoen in 2015. In de begroting van 2011 is al ca. € 23 miljoen bezuinigd. De gevolgen zijn voor iedereen voelbaar, en zullen dat de komende jaren blijven.

We zijn niet over 1 nacht ijs gegaan bij het samenstellen van het bezuinigingspakket. Zonder visie de kosten verminderen heeft voor de lange termijn weinig effect. Ook de komende jaren moet deze stad aantrekkelijk blijven om te wonen, recreëren, studeren en werken.

Mensen moeten ook een beroep kunnen doen op de gemeente als ze tussen wal en schip dreigen te belanden. Over mensen gesproken: Ten opzichte van de Programmabegroting 2011 blijft de stijging van de woonlasten in 2012 voor een gemiddelde woning beperkt tot 1,6%. Dit leidt tot een bedrag van € 553,85 voor een gemiddelde woning.
Naar verwachting bevindt Tilburg zich hiermee nog steeds in de onderste regionen wat betreft de woonlasten van de grote gemeenten in ons land.

In de Programmabegroting 2012 staan pijnlijke bezuinigingsvoorstellen, waarbij geen enkel terrein wordt ontzien.

We moeten ervoor waken dat we alleen bezig zijn met het hier en nu en onze toekomstvisie langzaam loslaten. Als we de economische wind weer in onze rug krijgen moet Tilburg daar klaar voor zijn. Dus ook in tijden van bezuinigingen moeten we investeren.
Aan de lijst van geprioriteerde investeringsprojecten zijn bij de actualisatie van de Programmabegroting twee projecten toegevoegd: het voorterrein van de Pont en Brabantstad Culturele Hoofdstad.

Voor sportpark Zeshoeven wordt in de actualisering invulling gegeven door een voorstel nieuw beleid. Hiermee willen we de wachtlijstenproblematiek in Udenhout oplossen, en komen we tegemoet aan de door de raad uitgesproken wens om dit nog deze periode te doen.

De geprioriteerde projectenlijst RGI omvat op dit moment 9 projecten in orde van grootte van € 33,2 miljoen + PM.
In het voorjaar 2012 maken wij de perspectiefnota voor 2013. De dan geldende actuele financiële situatie en ontwikkelingen zijn van invloed of er vanuit de RGI aanvullend middelen beschikbaar zullen worden gesteld voor het realiseren van de projectenlijst. Maar let wel, op dat moment moeten we tevens bezien hoe het gesteld is met ons meerjarentekort, op dit moment dus een kleine € 5 miljoen.
Bij een onveranderd beeld zouden op dat moment dus ook aanvullende bezuinigingen nodig kunnen zijn.

Afsluiten

Voorzitter,
Ik rond af. We staan hier vanavond met z’n allen voor een lastige taak. De bezuinigingsopgave is enorm en raakt eenieder. De komende jaren worden zwaar, maar ik ben positief gestemd. We hebben een gezonde begroting die tegen een stootje kan.

Ik tel mijn zegeningen.

Zaterdag 29 oktober is er weer een partijcongres van het CDA dat de geschiedenisboeken ingaat. Het formatiecongres vorig jaar was het best bekeken live congres ooit. Weet niet of ditmaal weer livefeed is, maar het congres heeft alles in zich om weer spraakmakend te worden.

De partij is in beweging. Er is druk door dramatische verkiezingsuitslag(en), het ontbreken van een gedragen partijleider, en het besef dat “het anders moet”. Eerder gaf ik een korte voorbeschouwing op het congres. Toen wist ik nog niet dat de dag bepaald zal gaan worden door 1 dossier.

Mauro Manuel. 
Er is inmiddels genoeg over hem gezegd en geschreven. Zal ik niet herhalen. In diverse media wordt het beeld geschetst dat het CDA partijcongres zaterdag het oordeel velt over Mauro: blijven of weg? 
Dat is natuurlijk te simpel. Maar het zet de boel enorm op scherp. op twitter gaf @nicolienhermens goed aan wat dit doet met de leden: verstand en emotie vechten om voorrang. 
Beleid vs morele afweging. Juridisch vs empathie. Een onmogelijke opgave voor simpele CDA leden zoals ikzelf: we kennen het dossier onvoldoende (in 8 jaar tijd zal een aantal ordners zijn gevuld!), we kennen de precieze afwegingen en context van andere vergelijkbare zaken niet, de wet kennen we evenmin van buiten. Minister Leers kent die zaken allemaal wel.

De keuze die mij morgen mogelijk wordt opgedrongen (het is mij niet duidelijk of het congres expliciet gevraagd zal worden zich uit te spreken over deze casus, want er ligt nog geen resolutie over) is er dan ook een tussen het volgen van een minister die zijn inhoudelijke afweging heeft gemaakt, of kiezen voor een jongeman die hier duidelijk is geaard en wil blijven, en die je logischerwijs niet gelukkig maakt door hem uit zijn bestaan weg te rukken.

Dit is een onmogelijke en oneerlijke keuze!
Ik kan hem niet benaderen zoals ik mijn keuzes meestal benader: zoeken naar argumenten voor en tegen, wegen van belangen, risico’s en verwachtingen, en dan komen tot een besluit. 
Onderaan de streep staat in dit geval geen optelsom van belangen, keuzes en regels, maar een individu. Een jongeman die duidelijk heeft gemaakt te willen blijven en zich goed lijkt te gedragen. Die je bijna “straft” wanneer je hem uitzet.
En dan kan ik niks anders dan kiezen voor deze jongeman. Naastenliefde. Een keuze op gevoel en geweten. Meer met het hart dan met het verstand wellicht. Maar ook ik ben maar een mens. Een slecht geinformeerd en niet op deze zaak voorbereid mens, maar ook ik ben ook maar een mens. 
… In dit geval althans

Ik kan me een CDA congres herinneren, waar het hele land mee keek. Dat zal zaterdag a.s. wel meevallen, als onze partij het najaarscongres beleeft.

Het kabinet van VVD en CDA is alweer ruim een jaar aan het werk. Het zijn zware tijden, waarin veel moet worden bezuinigd, en jezelf populair maken als partij of politicus zal dezer dagen dus niet 1-2-3 gebeuren. So be it. Ik ben er trots op dat mijn partij niet vanaf de zijlijn becommentarieert, maar zijn verantwoordelijkheid pakt en doet wat van een stabiele middenpartij verwacht mag worden.

Komend congres is dus niet een massaal gevolgd congres zoals destijds in Arnhem, toen ik zelf (met de Tilburgse delegatie) ook nog een cameraploeg bij me had.

Wel verwacht ik een paar interessante ontwikkelingen.
1. NRC komt waarschijnlijk zaterdag met een publicatie van onderzoek onder CDA bestuurders. Zou zomaar eens een vette krantekop kunnen opleveren en daarmee een poging tot verharding van het interne debat. Onderzoeken, zo weet een debater, leveren immers altijd ondersteuning op van welk statement dan ook.
2. Er ligt een aantal leuke resoluties. Zoals van CDJA inz verkiezing van regiokandidaten. Vind het beetje onzin, als ik eerlijk ben. Kwaliteit van een kandidaat staat voorop, niet zijn toevallige woonplaats.
3. Er worden partijbestuurders gekozen. Een goede zaak, in deze belangrijke tijden voor de partij.
4. Er ligt een resolutie over CDA in steden. Erg belangrijk, omdat juist in steden onze partij positie verliest. Dat is nergens voor nodig. En dus steun ik deze resolutie, en het stedennetwerk, van harte.

Kortom, minder media coverage wellicht, maar voor de liefhebber meer dan voldoende te beleven. Ik ben erbij.